Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na zapytanie nr 4268

w sprawie sytuacji poszkodowanego klienta Getin Banku SA

   Szanowna Pani Marszałek! Odpowiadając na zapytanie pani poseł Marii Nowak z dnia 15 marca br., przesłane przez wicemarszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej pana Marka Kuchcińskiego przy piśmie z dnia 7 kwietnia br., znak: SPS-024-4268/13, w sprawie sytuacji poszkodowanego klienta Getin Bank SA, uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko.

   Pan J. J. zwrócił się do Ministerstwa Finansów w piśmie z dnia 30 grudnia 2008 r. o zobligowanie Komisji Nadzoru Finansowego do zbadania afery finansowej, powstałej w wyniku zawarcia umów kredytowych. Wniosek pana J. J. zawierał informacje o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez instytucje finansowe oraz dokumenty, z których wynikało, że zawiadomił o tym fakcie prokuraturę. Ministerstwo Finansów odpowiadając w styczniu 2009 r. na wniosek pana J. J. poinformowało zainteresowanego o sprawowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego nadzorze nad sektorem bankowym, z podaniem podstawy prawnej do działania komisji w tym zakresie, wyjaśniając jednocześnie, że nie posiada instrumentów prawnych do podejmowania wobec komisji działań, o które prosił pan J. J. w swoim piśmie. Ponadto pan J. J. został szczegółowo poinformowany o ustawowych zadaniach Komisji Nadzoru Finansowego oraz celach nadzoru nad rynkiem finansowym. Z uwagi na charakter sprawy Ministerstwo Finansów uznało, że jej materia dotyczy przepisów prawa karnego i w związku z tym należy do właściwości organów ścigania.

   Ministerstwo Finansów poinformowało pana J. J. także o sprawowanym przez prezesa Rady Ministrów nadzorze nad działalnością Komisji Nadzoru Finansowego, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. Nr 157, poz. 1119, z późn. zm.). Minister finansów nie dysponuje instrumentami prawnymi do bezpośredniego monitorowania postępowania banków w kwestiach udzielania kredytów oraz kontrolowania treści zawartych w regulaminach bankowych, szczegółowo określających kryteria i zasady w tym zakresie. Kompetencje takie posiada jedynie organ nadzoru, czyli Komisja Nadzoru Finansowego, na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy.

   W związku z powyższym w przypadku otrzymywania od obywateli sygnałów dotyczących nieprawidłowości przy udzielaniu kredytów przez banki Ministerstwo Finansów przedstawia w swoich odpowiedziach wykładnię obowiązującego w tej dziedzinie prawa, informując jednocześnie obywateli o możliwości zgłoszenia takich zdarzeń do Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Komisja może podejmować stosowne działania w stosunku do banków, realizując cel nadzoru nad rynkiem finansowym, określony w art. 2 ww. ustawy. Celem tym jest między innymi zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku przez realizację celów określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1376).

   Powołana wyżej ustawa Prawo bankowe, określając warunki udzielenia kredytu, uzależnia w art. 70 ust. 1 jego przyznanie od faktu posiadania przez kredytobiorcę zdolności kredytowej. Zdolność kredytowa definiowana jest w tym przepisie jako zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Posiadanie zdolności kredytowej jest zasadą bezwzględną, od której przewidziany jest jedynie jeden wyjątek, w sytuacji gdy kredytobiorca ustanowi szczególny sposób zabezpieczenia spłaty kredytu oraz jednocześnie przedstawi program naprawy gospodarki, którego realizacja zapewni, według oceny banku, uzyskanie zdolności kredytowej w określonym czasie (art. 70 ust. 2 ustawy Prawo bankowe).

   Należy zauważyć, że pomijanie przez bank udzielający kredytu obowiązku badania zdolności kredytowej skutkuje narażeniem interesów majątkowych jego deponentów, jak i powstaniem ryzyka pogorszenia sytuacji finansowej samego banku. Takie działanie banku stanowiłoby naruszenie bezwzględnie obowiązujących norm prawa bankowego i skutkowałoby reakcją Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, polegającą na wszczęciu postępowania zmierzającego do nałożenia sankcji na bank lub członków jego organów.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że Ministerstwo Finansów nie posiada informacji o tym, jakie działania Urząd Komisji Nadzoru Finansowego podejmował w stosunku do instytucji finansowej celem wyjaśnienia sprawy pana J. J. oraz nie ma uprawnień do egzekwowania od urzędu takich informacji.

   Kredytobiorca powinien posiadać zdolność kredytową przez cały okres spłaty kredytu, a jej utrata stanowi uzasadnioną przyczynę obniżenia kwoty kredytu lub nawet wypowiedzenia umowy kredytu przez bank (art. 75 ust. 1 ustawy Prawo bankowe). O ile jednak ustawa ta przewiduje generalny nakaz badania posiadania przez kredytobiorców zdolności kredytowej, to nie określa ona szczegółowych zasad i kryteriów, w jaki sposób ocena taka powinna być dokonana. Tym samym banki korzystając z ogólnej definicji pojęcia ˝zdolność kredytowa˝, zawartej w art. 70 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, wprowadzają własne zasady oceny tej zdolności. Banki kierują się przy tym wieloma kryteriami, takimi jak chociażby wysokość i źródło dochodu, zawód lub rodzaj działalności gospodarczej, koszty utrzymania, wielkość rodziny, charakter i wielkość innych zobowiązań. Dodatkowym kryterium może być w konkretnych przypadkach również wiek kredytobiorcy będącego osobą fizyczną, np. przy kredytach z długoletnim terminem spłaty czy długoletnich kredytach hipotecznych.

   Dokonując oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy należy właściwie stosować przepis art. 70 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Zobowiązuje on kredytobiorcę do przedłożenia w banku dokumentów i informacji określonych przez bank jako niezbędne do oceny tej zdolności. Żądanie banku powinno być jasno sformułowane, zrozumiałe i wykonalne dla kredytobiorcy, a jednocześnie dostosowane do rodzaju kredytu i związanego z nim ryzyka.

   W doktrynie prawa bankowego panuje pogląd, iż obowiązek posiadania przez kredytobiorcę zdolności kredytowej ma charakter publicznoprawny i nie stanowi elementu cywilnoprawnego stosunku kredytu bankowego. Dlatego udzielenie kredytu przez bank osobie nie mającej zdolności kredytowej nie powoduje nieważności zawartej umowy. W takim przypadku pewne konsekwencje mogą być wyciągnięte jedynie w stosunku do banku w ramach środków nadzoru bankowego. Bank ponosi zatem odpowiedzialność za swoje decyzje kredytowe. Zrozumiałe jest w tym kontekście, iż dysponuje pewną swobodą oceny zdolności kredytowej i jako niezależny podmiot prawa może swobodnie podejmować decyzje kredytowe w ramach przepisów ustawy Prawo bankowe. Wydaje się, że obowiązujące obecnie przepisy prawa bankowego, wielokrotnie nowelizowane, dostosowywane do wymogów prawa unijnego, w sposób właściwy zabezpieczają interesy zarówno banków, jak i ich klientów.

   Biorąc powyższe pod uwagę, uprzejmie informuję, że minister finansów, w ramach swojej właściwości rzeczowej, analizuje wszystkie pojawiające się sygnały o występujących nieprawidłowościach w traktowaniu przez banki kredytobiorców i o ile zachodzi potrzeba podejmowania ewentualnych działań kontrolnych kieruje takie sprawy do Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Minister finansów nie ma jednak uprawnień do ingerowania w stosunki prawne łączące banki z ich klientami. Uprawnień takich nie posiada również Komisja Nadzoru Finansowego. Oceny prawidłowości umowy banku z jego klientem może dokonać jedynie niezawisły sąd.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Wojciech Kowalczyk

   Warszawa, dnia 27 maja 2013 r.